هلاكو خان بعد از فتح ميمون‌دز كه از قلاع ملاحده بود خواجه را مستخلص ساخته و از كمال شعف و انبساط به ملاقات شريف [ رفت ] وى دريغ داشت كه امتثال يرليغ منكوقاآن را نموده وى را روانهء قراقرم كند و ذكر رصد را با آن جناب در ميان نهاده ، جناب خواجه تعهّد فرمودند كه بعد از فتح دار الخلافه و آسايش ايلخان امر رصد را سرانجام داده و بعد از فتح دار الخلافهء بغداد جمعى از فضلاى عصر را قلمداد نمودند و تهيهء اسباب رصد را از ايلخان خواسته و هلاكو خان فرمان داد تا مؤيد الدين بن برمك بن مبارك العرضىّ الدمشقى كه « عرض » قريه‌اى است به دمشق و در دمشق براى ملك المنصور صاحب حمص در حضور وزير نجم الدين اللوذى مشغول عمل [ 7 ب ] فلكى و ساختن آلت رصدى بود و فخر الدين مراغى كه به موصل بود و محيى الدين اخلاطى كه به تفليس بود و ابو الحسن على بن عمر القزوينى معروف به نجم الدين دبيران كه در قزوين بود و متن شمسيهء منطق از تصنيفات اوست كه در وزارت خواجه شمس الدين محمد تصنيف كرده و قطب الدين علامهء شيرازى مصنف درّة التاج از تلامذهء آن جناب بود و در خدمت ايشان بعد از حضور فضلا و اتمام اسباب رصد را چنان‌كه مؤيد الدين مفصلا نوشته محرّر به اسامى آنها اختصار مىكند . اوّل آلتى است كه او را بطلميوس « لبنه » و در آن رصد « ربع » خوانده‌اند محتاج است به ديوار ممتد از جنوب به شمال . ثانى آلت ذات الحلق است و آن پنج حلقه است در ميان يكديگر و اين مستغنى داشت ايشان را از ذات الحلق ستهء بطلميوس و ذات الحلق تسعهء ثاول اسكندرانى . و آلت سيم آلتى است كه بطلميوس وضع كرد براى دانستن ميل . و آلت چهارم [ 8 الف ] از آلت قدما آن‌كه بطلميوس ناميده است آلتى كه خبر مىدهد از نزول شمس يكى از دو نقطهء اعتدال را . و آلت پنجم ذات الهدفة السيّاره كه او را ذات الثقبتين نيز گويند . و آلت ششم ذات الربعين است كه به جاى ذات الحلق نصب كرده و ازو بىنياز بودند . و آلت هفتم ذات الاسطوانتين .